Ağız, boğaz, çene veya boyundaki bir tümör çıkarıldığında, kişinin yutabilmesi, konuşabilmesi ve nefes alabilmesi, yüzün de biçimini koruması için kaybedilen dokunun yerine konması gerekir. Mikrovasküler rekonstrüksiyon (serbest flep cerrahisi) bunu, hastanın kendi vücudunun başka bir bölgesinden alınan, baş ve boyun bölgesine taşınan ve orada mikroskop altında yeniden kan dolaşımına bağlanan canlı dokuyla yapar.
Nedir
Serbest flep, kendisini besleyen atardamar ve toplardamarla birlikte alınan bir deri, yağ, kas veya kemik parçasıdır. Doku eksikliğine uyacak şekilde biçimlendirilip baş ve boyun bölgesine yerleştirilir; damarları, ameliyat mikroskobu altında, kıldan ince dikişlerle boyundaki damarlara birleştirilir ve böylece içinden yeniden kan akar. Rekonstrüksiyon normalde tümörün çıkarıldığı ameliyatta yapılır. Tipik flepler ağız ve boğazın iç yüzeyi için ön koldan, daha büyük eksiklikler için uyluktan, çenenin bir bölümünün kemikle yeniden yapılması gerektiğinde ise fibuladan (baldır kemiği) alınır.
Kimler için
Dil, ağız tabanı, çene, boğaz veya baş ve boyun derisinde büyük bir kanserin çıkarılması planlanan yetişkinler; önceki ameliyat veya radyoterapiden sonra iyileşmeyen bir doku eksikliği ya da yarası olan kişiler ve seçilmiş olgularda hava yolunun veya yemek borusunun yeniden yapılması gereken kişiler.
Belirtiler ve tanı
Rekonstrüksiyon tümör tedavisinin bir parçası olarak planlanır. Tümörün görüntülemesi neyin çıkarılması gerektiğini gösterir; verici alanın damarlarını kontrol etmek için kol veya bacağın görüntülemesi ya da ultrasonu kullanılabilir; iyileşmeyi etkilediği için kişinin genel sağlığı, dolaşımı ve sigara kullanımı değerlendirilir.
Ameliyat nasıl yapılır
Ameliyat genel anestezi altında yapılır ve birkaç saat sürer. Tümör çıkarılırken flep, damarlarıyla birlikte verici alandan kaldırılır. Sonra eksik bölgeye yerleştirilip biçimlendirilir ve damarlar mikroskop altında birleştirilir. Boyun kesisi ve verici alan kapatılır; şişlik inene kadar geçici bir trakeostomi ve bir beslenme tüpü kullanılır. Ameliyattan sonraki günlerde flebin rengi, sıcaklığı ve kan akımı sık sık kontrol edilir; böylece damarlarla ilgili bir sorun erken bulunup gecikmeden tedavi edilebilir.
İyileşme
İlk günler hastanede, yakın gözlem altında geçer. Beslenme tüple başlar ve iyileşme izin verdikçe ağızdan beslenmeye geçilir; yutma ve konuşma terapisi erken başlar. Çoğu kişi bir ila iki hafta içinde hastaneden ayrılır. Verici alan genellikle birkaç hafta içinde iyileşir; flep aylar içinde yumuşar ve yerine oturur. Gerektiğinde radyoterapi gibi ek tedaviler, iyileşmeye zaman tanıyacak şekilde zamanlanır.
Prof. Dr. Hafız nasıl çalışır
Mikrovasküler baş ve boyun rekonstrüksiyonu Prof. Dr. Hafız’ın odak alanlarından biridir; yayımlanmış araştırmaları arasında ağız ve çenenin onarımında ön kol ve fibula serbest flepleri üzerine çalışmalar bulunur. 1993 yılında Wisconsin–Madison Üniversitesi Baş ve Boyun Enstitüsünde araştırma bursiyeri olarak bulunmuştur. Rekonstrüksiyon planı, verici alan ve beklenen iyileşme süreci ameliyattan önce sizinle görüşülür.